1 - 1 . پيشينهء علمى پيشينهء علوم و فعاليتهاى علمى در ايران باستان به هزاره سوم پيش از ميلاد بازمىگردد . كانون فعاليتهاى علمى نواحى واقع در جنوب غرب ايران يعنى حوزهء تمدنهاى سومرى و بابلى در ناحيهء ميان رودان ( بين‌النهرين ) و نيز تمدن عيلامى در شوش بوده است . از دانشهايى كه در اين حوزه‌ها نضج گرفت مىتوان به رياضيات ، هندسه و ستاره‌شناسى اشاره كرد . اندوخته‌هاى علمى ايرانيان در سرزمين خودشان محبوس نماند ، بلكه از دو راه به جهان خارج نيز انتقال يافت : 1 . در حدود سدهء ششم پيش از ميلاد ، دانشمندان ايرانى اقدام به مهاجرت فرهنگى به سرزمينهاى بابِل ، سپس آناتولى و اروپا كردند . آنان سنتهاى مهرى « 1 » و زروانى « 2 » در ستاره‌شناسى را با خود به بابل بردند و با تركيب معارف ايرانى با دانشهاى سومرى و بابلى در ستاره‌شناسى ، سنّت قوى ستاره‌شناسى در جهان باستان شكل گرفت و بعدها به يونان و ديگر فرهنگهاى پسين منتقل گشت . « 3 » 2 . ايرانيان در سدهء ششم و پنجم پيش از ميلاد يعنى در دورهء هخامنشيان علاوه بر يونان ، با فرهنگهاى چين و هند نيز ارتباط برقرار كردند . در همين دوره بود كه فرهنگهاى يونان و سرزمينهاى غربى نيز از راه ايران با تمدنهاى چين و هندوستان مرتبط گشتند . « 4 » 3 . پس از حملهء اسكندر مقدونى و تصرف ايران ، فرهنگ اين سرزمين چنان ستبر و مقاوم بود كه او و جانشينانش نه تنها تأثير چشمگيرى بر آن ننهادند ، بلكه جانشينان اسكندر يعنى سلوكيان ، بيش از آنكه در حكمت چيزى به شرق بدهند ، از معارف شرقى ، كتابها و آثار و انديشه‌هايشان را همچون توشه به يونان و ممالك مغرب بردند . نيز از طريق سرزمين و فرهنگ

--> ( 1 ) . مهر در فارسى به معناى دوستى و محبت و به معنى خورشيد و به معنى ماه هفتم از ماه‌هاى سال است . . . به زعم آنان‌مهر خداوند روشنى بوده است و از پيمانها و مردم وفادار به پيمانها حمايت مىكرده است . ( دايرة المعارف فارسى ) ( 2 ) . زروانيه يا زروانيان ؛ در نزد علماى كلام و نويسندگان كتب ملل و نحل اسلامى عنوان يكى از فرقه‌هاى مجوسى بود كه خداى واحدى را به عنوان زروان بيكران پرستش مىكرده‌اند و او را برتر از يزدان و اهريمن مىشناخته‌اند . ( دايرة المعارف فارسى ) ( 3 ) . تاريخ علم در ايران ، مهدى فرشاد ، ج 1 ، ص 72 - 74 ( 4 ) . همان